سینمای هند

من خان هستم My name is KHAN

این فیلم سینمایی، با وجود اینکه دارای فضای رمانتیک خاص فیلم‏های هندی است، اما نسبت به دیگر فیلم‏های کلیشه‏ای سینمای هند، به جهان واقعیت نزدیک‏تر شده و به مشکلات فعلی شرقی‏ها و مسلمانان در جهان امروز پرداخته است. همین امر و نیز پرهیز از موسیقی افراطی و حرکات بالیوودی، استقبال هنرمندان کشورهای دیگر را هم برانگیخته است.

اگرچه نمی‏توان همه اعمال مسلمانان حاضر در این فیلم را به عنوان "یک فرد مسلمان واقعی" تأیید کرد، ولی این فیلم توانسته است به بازتاب بسیاری از مشکلات مسلمانان در غرب و آمریکا بپردازد و انجام کارهای بشردوستانه و محبت‏آمیز مسلمین در این فیلم و صداقت آن‏ها توانسته است تأثیرات مثبتی در دیدگاه مردم آمریکا و مغرب‎زمین به اسلام داشته باشد.

پدیده اسلام‏هراسی (islamofobia) ـ که اخیرا دو پدیده "ایران‏هراسی" و "شیعه‏هراسی" نیز بدان اضافه شده است ـ برنامه وسیعی است که در چارچوب پروپاگاندای ضد اسلام و به وسیله رسانه‏های پرتعداد غرب تبلیغ می‏گردد. لذا اینگونه فیلم‏ها ـ با وجود نقاط ضعفشان ـ عملکردی مثبت ارزیابی می‏شوند.

همچنین به تصویر کشیدن صحنه‏های زیبایی از نماز و عبادت شخصیت اصلی و مثبت فیلم، در تلطیف فضای انسانی بین پیروان ادیان مختلف بسیار مؤثر است.

داستان فیلم

جوان مسلمانی به نام «رضوان خان» (با بازی شاهرخ خان) به همراه برادرش «ذاکر» و مادرش در یک خانواده متوسط در منطقه "بوریویلا" از "بمبئی" هند زندگی می‏کنند. وی قلبی مهربان دارد اما به دلیل برخی مشکلات، با تمام هم‎سن و سالانش متفاوت است. پس از حوادثی، برادر او ذاکر از خانواده جدا شده و به آمریکا سفر می‏کند. رضوان‏خان نیز به دلیل مهربانی، برای زندگی با ذاکر و کمک به وی به آمریکا سفر می‏کند. در همین زمان، روانشناسان پی به بیماری‏ای در رضوان‏خان به نام "سندروم اسپرگر" می‏برند که موجب اختلال در روابط اجتماعی فرد می‏شود.

رضوان در حالیکه برای برادرش در یک مغازه کار می‏کند با بیوه‏ی هندی زیبایی به نام «مندیرا» (با بازی کاجول) که از همسر سابقش پسری به نام «سمیر» دارد آشنا می‏شود و با هم ازدواج می‏کنند.

پس از حادثه 11 سپتامبر، رضوان‏خان و همسر و پسرش تبعیض‏های زیادی را علیه خود تجربه می‏کنند. دوستان سمیر هم وی را اذیت می‏کنند. تا اینکه روزی مشاجره سمیر با دوستان بزرگ‏تر از خودش در مدرسه به دعوای شدیدی منجر می‏شود. در این حادثه سمیر به شدت مجروح شده و در نهایت فوت می‏کند.

مندیرا دلیل اصلی مرگ پسرش را رضوان می‏داند، زیرا نام وی "خان" و نامی اسلامی و شرقی است! در نتیجه به او می‏گوید دیگر قصد ادامه زندگی با وی را ندارد، مگر اینکه به مردم آمریکا و همچنین رییس‏جمهور بفهماند که: اگرچه نامش خان است ولی تروریست نیست!

رضوان هم شروع به سفر به ایالات مختلف آمریکا می‏کند تا با رییس‏جمهور آمریکا ملاقات کند و پیامش را به وی برساند. وی در طول این مسافرت‏ها و جستجوها با حوادث مختلفی روبرو می‏شود؛ یک بار در فرودگاه سان‏فرانسیسکو به دلیل اینکه نامش خان و جزء اسامی مسلمانان است، دستگیر می‏شود؛ بار دیگر در لس‏آنجلس هنگامی که مشغول عبادت است به گروهی از شبه مسلمانان افراطی که آماده اعمال انتحاری هستند برمی‏خورد اما در تماس با FBI این مطلب را به آن‏ها گزارش می‏دهد و در نتیجه پلیس رهبر افراطیون را دستگیر می‏کند؛ و نیز وقتی پولش تمام می‏شود در کنار جاده‏ها با کمک به دیگران و تعمیر ماشین‏های عبوری به سفر خود ادامه می‏دهد.

رضوان‏خان بالاخره رییس جمهور را پیدا می‏کند و در حالی که در میان جمعیتی که برای ملاقات با «جرج بوش» قرار گرفته، رییس جمهور را صدا کرده و به صورت مداوم فریاد می‏زند «اسم من خان است، من تروریست نیستم... اسم من خان است، من تروریست نیستم ...»!  اما مأمورین امنیتی با شنیدن کلمه "تروریست" به گمان این‏که وی قصد ترور رییس‏جمهور را داشته وی را دستگیر کرده و به زندان می‏اندازند.

وی در زندان به عنوان مظنون عملیات تروریستی، انواع شکنجه‏ها را تحمل می‏کند؛ اما بعدها با تلاش دو خبرنگار هندی و موج رسانه‏ای که آنها ایجاد می‏کنند بی‏گناهی وی ثابت شده و از زندان آزاد می‏شود.

وی پس از آزادی به کمک گروهی از سیل‏زدگان ایالت جورجیای آمریکا می‏رود. دیگر مسلمانان و مردمی که رضوان‏خان را می‏شناسند هم از این عمل وی تبعیت می‏کنند که این موج کمک‏رسانی مسلمانان موجب نجات بسیاری از افراد سیل‏زده می‏شود و بازتاب بسیاری نیز در رسانه‏های ایالت متحده می‏یابد و موجب محبوبیت گسترده رضوان خان می‏گردد.

در پایان فیلم «باراک اوباما» رییس جمهور جدید آمریکا در اولین دیدار رسمی خود پس از انتخابات ریاست‏جمهوری به ایالت سیل‏زده جورجیا می‏رود. اوباما در این دیدار خواهان ملاقات با رضوان‏خان می‏شود و در جواب رضوان که با تعجب می‏پرسد: «مگر شما مرا می‏شناسید؟» می‏گوید: «بله؛ نام تو خان است. تو تروریست نیستی»!

شعار فیلم ؛ نفی اسلام‏هراسی

جمله‏ای که به عنوان شعار فیلم مطرح شده گویای تمام هدف فیلم است: "اسم من خان است. من تروریست نیستم." این شعار، بیان‏کننده این است که پس از 11 سپتامبر افرادی که نام‏های اسلامی دارند بدون دلیل موجهی اذیت شده، بازجویی می‏شوند و مورد تعقیب قرار می‏گیرند.

«شاهرخ خان» سوپراستار سینمای آسیا، می‏گوید که از مدت‏ها پیش دغدغه این موضوع را داشته است. وی در 24 اکتبر 2009 در مصاحبه با یک روزنامه چاپ بمبئی گفته بود: «در آمریکا وقتی شما نام اسلامی داشته باشید، شما را یک تروریست تلقی می‏کنند». شاهرخ خان در مراسم نمایش افتتاحیه فیلم در بمبئی به خبرنگاران گفت: «این فیلم درباره امید و بشریت است. مایه اصلی و اولیه فیلم بیش از هر چیز عشق است و هیچ ارتباطی با فعالیت های تروریستی ندارد».

وی ضمن محكوم ساختن هرگونه خشونت و تندروری، گفت: «شما نمی توانید در قرآن كلامی را بیابید كه ترور را تبلیغ كرده باشد». وی افزود: «اسلام به هیچوجه در جایی به شما نمی گوید كه خشن باشید و به نظر من مفهوم "جهاد" نیاز به مطالعه دارد تا به آن چیزی كه خداوند در قرآن مد نظرش بوده برسیم».

عوامل فیلم

کارگردان: کارن جوهر (Karan Johar)

تهیه‏کننده: Dharma Productions, Red Chillies Entertainment, Fox STAR Studios

نویسنده: شیبانی باثیجا (Shibani Bathija) ، نیرانجار لینگار (Niranjan Iyengar)

بازیگران: شاهرخ‏خان (رضوان‏خان)، کاجول (مندیرا)، کریستوفر بی دانکن (باراک اوباما)، جنیفر ایکولز (ماما جنی) و ...

موسیقی: Shankar-Ehsaan-Loy

«نام من خان است» به دو زبان هندی و انگلیسی ساخته شده و بخش اعظم صحنه های آن در ایالات متحده فیلمبرداری شده است.

کمپانی "فوكس قرن بیستم" (20th Century Fox worldwide) با همكاری واحد هندی خود در امر تولید «نام من خان است»  مشاركت داشته است و در ضمن توزیع بین المللی آن را را بر عهده دارد. این استودیو 21 میلیون دلار صرف پخش و توزیع این فیلم در آمریکای شمالی کرده است. این فیلم رکورد فروش حق پخش خارجی تاریخ سینمای بالیوود را در اختیار دارد.

بازتاب‏ها

«نام من خان است» از 12 فوریه 2010 (23 بهمن 1388) در سینماهای جهان به نمایش در آمد. همچنین در جشنواره فیلم برلین روی پرده رفت و همزمان در چندین کشور آسیایی، اروپایی و آمریکایی اکران شد و استقبال نسبتاً خوبی نیز در میان منتقدان سینما پیدا کرد.

«یولی گائولکف» فیلمساز آلمانی درباره این فیلم می‏گوید: «این اولین فیلمی است که تلاش می‏کند موضوع مهم تروریسم بعد از 11 سپتامبر را به بحث بگذارد و دیدگاه مسلمانان در آمریکا و دیگر مناطق جهان را در مورد آن جویا شود». وی ادامه می‏دهد: «آلمان یک کشور چندفرهنگی است که مسلمانان هم بخشی از آن را تشکیل می‏دهند. لذا این فیلم می‏تواند فرصتی برای به وجود آمدن بحث و تبادل نظر درباره نظر اسلام درباره تروریسم در شهرهای بزرگ آلمان باشد».

فیلم به صورت همزمان در هند و 40 كشور دیگر جهان در سطح وسیعی به روی پرده رفت و كشورهای آمریكا، كانادا، انگلستان، استرالیا، نیوزیلند، فرانسه، خاورمیانه و اكثر كشورهای آسیای دور و نزدیك از جمله مكان هایی هستند كه فیلم را به نمایش گذاشتند.

مردم هند هم که مشتاقانه در انتظار اعلام خبر مربوط به تاریخ اکران فیلم جدید شاهرخ خان بودند از پخش آن استقبال كردند و «نام من خان است» با فروشی بالا، صدرنشین جدول هفتگی گیشه نمایش سینماهای كشور هند شد. این درام اجتماعی و غیر متعارف خانوادگی، در سه روز اول نمایش خود موفق به یك افتتاحیه بالای 34 كروری شد.

منتقدان سینمایی قصه فیلم، بازی ها و كارگردانی آن را تحسین كرده اند و عقیده دارند «نام من خان است» در مقایسه با دیگر محصولات سینمای عامه پسند هند، فیلمی غیر متعارف و سنگین است.

این فیلم در بخش مسابقه امسال جشنواره بین المللی برلین هم حضور داشت و استقبال تماشاگران خارجی هم از فیلم خوب بوده است. كمپانی «فوكس قرن بیستم» توزیع بین المللی فیلم را در 40 كشور جهان به عهده دارد.

فیلم كه در120 سالن سینمای آمریكا هم به روی پرده رفته است، در سه روز اول نمایش خود حدود 2 میلیون دلار فروش كرد. این بالاترین رقم فروش یك محصول بالیوودی در آمریكا، در سه روز اول نمایش است.

دستگبری شاهرخ خان در آمریکا !

نكته جالب این كه ماه گذشته وقتی شاهرخ خان برای تبلیغ همین فیلم به آمریكا سفر کرده بود هنگام ورود مشكل پیدا كرد و مأموران پلیس فرودگاه وی را برای چند ساعت بازداشت كردند. این مسئله انعكاس وسیعی در رسانه های گروهی بین المللی داشت و خشم مردم و سیاستمداران هند را برانگیخت. پس از آن شاهرخ خان اعلام كرد سعی می كند از این پس كم تر به آمریكا سفر كند.

پیشتر نیز شاهرخ خان در سفر به شهر "نـِوارک" آمریکا و نیز «کمال حسن» (دیگر بازیگر و فیلمساز هندی) در سفر به "تورنتو"ی کانادا به دلیل نام اسلامی‏شان دستگیر شده بودند!